Wat beperking van alcohol en roken kan betekenen voor uw gezondheid.
Middelen: alcohol en roken
Deel I — Alcohol
Deel II — Roken
Tot slot
Bronnen
Voor veel mensen hoort middelengebruik bij het dagelijks leven. Een glas wijn bij het eten. Een sigaret op een rustig moment. Dat voelt vaak vanzelfsprekend, totdat u zich afvraagt wat het betekent voor uw gezondheid.
In dit hoofdstuk zetten we de belangrijkste inzichten op een rij, zodat u beter kunt plaatsen wat alcohol en roken doen — en wat minderen of stoppen u kan opleveren.
We richten ons hierbij op alcohol en roken, omdat deze in het dagelijks leven het meest worden gebruikt en voor veel mensen een rol spelen.
Alcoholgebruik varieert van incidenteel drinken tot dagelijks gebruik, en van kleine hoeveelheden tot grotere hoeveelheden per gelegenheid.
Niet alleen de hoeveelheid, maar ook het patroon speelt een rol: regelmatig een klein glas heeft een ander effect dan af en toe meerdere glazen achter elkaar.
Het wordt steeds duidelijker dat de grens tussen 'matig' en 'ongezond' gebruik minder scherp is. Ons beeld van alcohol is veranderd.
In Nederland drinkt een groot deel van de volwassenen regelmatig alcohol. Met het ouder worden gebeurt dat vaak regelmatiger, terwijl de hoeveelheid per keer juist afneemt.
Voor veel mensen is alcoholgebruik geïntegreerd in het dagelijks of wekelijks ritme. Dat maakt het minder zichtbaar als mogelijk beïnvloedbare factor voor de gezondheid.
De afgelopen jaren is het inzicht in alcoholgebruik duidelijk veranderd. Uitgebreid internationaal onderzoek laat zien dat er geen veilig niveau van alcoholgebruik bestaat.
Dat betekent niet dat elk glas direct merkbare schade veroorzaakt, maar wel dat het risico geleidelijk toeneemt naarmate het gebruik stijgt.
De belangrijkste verbanden:
Alles bij elkaar wijst in dezelfde richting: hoe minder alcohol, hoe lager het gezondheidsrisico over de tijd.
In Nederland geldt het advies om alcoholgebruik te beperken tot maximaal één glas per dag voor vrouwen en twee voor mannen, waarbij minder of geen alcohol beter is voor de gezondheid.
Alcohol heeft verschillende functies:
Dat maakt het begrijpelijk en tegelijk complexer om te veranderen. Het gaat vaak niet zozeer om het drinken zelf, maar om de ontspanning en gezelligheid die het voor veel mensen vertegenwoordigt.
Het effect van minder drinken is vaak sneller merkbaar dan verwacht:
Op langere termijn daalt het risico op hart- en vaatziekten en kanker.
Belangrijk: ook kleinere aanpassingen kunnen verschil maken in uw conditie.
Veranderen begint vaak met overzicht en bewustwording.
Enkele werkbare benaderingen:
Vaak is er ‘laaghangend fruit’: momenten die weinig moeite kosten om aan te passen, maar veel effect hebben. Zo scheelt het laten staan van dat ene glas wijn na een werkdag al snel 20 tot 25 glazen per maand. Dat is 240 tot 300 glazen, ofwel 40 tot 60 flessen wijn minder per jaar.
Voor veel mensen komt verandering met het geleidelijk aanleren van een nieuw automatisme.
Roken omvat het gebruik van tabak, zoals via sigaretten, sigaren of pijp. Nicotine zorgt voor gewenning en maakt stoppen lastig, ook als de motivatie aanwezig is.
In tegenstelling tot alcohol is het beeld hier minder dubbelzinnig: de risico’s zijn al decennialang duidelijk en consistent aangetoond.
Het aantal rokers is de afgelopen decennia gedaald, maar een aanzienlijk deel van de volwassenen rookt nog steeds.
Vaak gaat het om langdurig gebruik, soms wel tientallen jaren. Daardoor ontstaat soms een andere vraag: niet “moet ik stoppen?”, maar “heeft het nog zin?”.
Roken is een van de sterkste beïnvloedbare risicofactoren voor ziekte en sterfte.
De belangrijkste verbanden:
Deze verbanden zijn duidelijk en consistent aangetoond.
Ja. Op elke leeftijd.
Stoppen met roken heeft duidelijke effecten:
Zelfs stoppen rond het 60e levensjaar voorkomt een aanzienlijk deel van het extra risico.
Nicotine werkt op het beloningssysteem in de hersenen. Daardoor ontstaat een combinatie van:
Stoppen is geen kwestie van wilskracht alleen, maar van gedrag en biologie samen.
Bij een effectieve aanpak gaat het om een combinatie van elementen:
1. Inzicht in patronen
Weten wanneer en waarom u rookt maakt verandering concreter.
2. Voorbereiding
Een stopmoment kiezen, situaties herkennen waarin u anders zou roken, en manieren bedenken om anders met deze situaties om te gaan.
3. Begeleiding
Ondersteuning door een huisarts, coach of een gestructureerde aanpak vergroot
de kans op succes en helpt terugval te voorkomen.
4. Medicamenteuze ondersteuning
Nicotinevervangers of medicatie kunnen ontwenningsverschijnselen verminderen.
Deze combinatie vergroot de kans op succes.
Naast de lichamelijke effecten merken veel mensen:
Dat valt vaak pas op na verloop van tijd: stoppen met roken geeft niet alleen fysiek, maar ook mentaal ruimte.
Deze veranderingen worden vaak zichtbaar in gewone situaties — tijdens een wandeling, een gesprek of op momenten waarop u voorheen automatisch een sigaret zou nemen.
Alcohol en roken verschillen in hun betekenis en effect, maar hebben één overeenkomst: het zijn beide factoren die uw gezondheid schaden en waarop u invloed kunt uitoefenen.
Kleine, herhaalde aanpassingen — minder vaak of minder veel — hebben aantoonbaar effect. Stoppen geeft de grootste winst in fysieke en mentale gezondheid.
Wat u met die kennis doet, is aan u.
In het Ancore leefstijlprogramma wordt dit verder uitgewerkt en geleidelijk opgebouwd, met name in de Middag- en Avondroute.
De inhoud van deze pagina is gebaseerd op internationale richtlijnen en recente wetenschappelijke literatuur, aangevuld met inzichten uit de klinische praktijk.
De kennisbank wordt periodiek herzien en waar nodig aangepast op basis van nieuwe inzichten.
1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Problematisch alcoholgebruik. Utrecht: NHG; 2021.
2. Trimbos Instituut. Nationale Drug Monitor: Jaarbericht 2024. Utrecht: Trimbos-instituut; 2024.
3. Federatie Medisch Specialisten. Stoornissen in het gebruik van alcohol: screening, classificatie, diagnostiek en behandeling. Utrecht: Richtlijnendatabase; 2024.
4. National Institute for Health and Care Excellence. Tobacco: preventing uptake, promoting quitting and treating dependence (NG209). London: NICE; 2021.
5. National Institute for Health and Care Excellence. Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence (CG115). London: NICE; 2011 (updated 2019).
6. Health Canada. Canadian Drugs and Substances Strategy. Ottawa: Health Canada; 2023.
7. GBD 2016 Alcohol Collaborators. Alcohol use and burden for 195 countries and territories, 1990–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. The Lancet. 2018;392(10152):1015–1035.
8. Rehm J, Gmel GE Sr, Gmel G, Hasan OSM, Imtiaz S, Popova S, et al. The relationship between different dimensions of alcohol use and the burden of disease—an update. Addiction. 2017;112(6):968–1001.
9. Roerecke M, Kaczorowski J, Tobe SW, Gmel G, Hasan OSM, Rehm J. The effect of a reduction in alcohol consumption on blood pressure: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health. 2017;2(2):e108–e120.
10. UK Office for Health Improvement and Disparities. Alcohol and drug misuse prevention and treatment guidance. London: OHID; 2022.
11. U.S. Department of Health and Human Services. Smoking Cessation: A Report of the Surgeon General. Atlanta (GA): HHS; 2020.
12. Hartmann-Boyce J, Livingstone-Banks J, Ordóñez-Mena JM, Fanshawe TR, Lindson N. Pharmacological interventions for smoking cessation: an overview and network meta-analysis. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021;1(1):CD013752.
13. Banks E, Joshy G, Weber MF, Liu B, Grenfell R, Egger S, et al. Tobacco smoking and all-cause mortality in a large Australian cohort study: findings from a mature epidemic with current low smoking prevalence. BMC Medicine. 2020;18(1):300.
14. Canadian Centre on Substance Use and Addiction. Canada’s Guidance on Alcohol and Health. Ottawa: CCSA; 2023.
15. Centers for Disease Control and Prevention. Health Effects of Cigarette Smoking. Atlanta (GA): CDC; 2024.
16. Rumgay H, Shield KD, Charvat H, Ferrari P, Sornpaisarn B, Obot I, et al. Global burden of cancer in 2020 attributable to alcohol consumption: a population-based study. The Lancet Oncology. 2021;22(8):1071–1080.
17. Livingstone-Banks J, Ordóñez-Mena JM, Hartmann-Boyce J. Behavioural interventions for smoking cessation. Addiction. 2024;119(5):890–902.
18. U.S. Department of Health and Human Services. Alcohol and Cancer Risk: The Surgeon General’s Advisory. Washington (DC): HHS; 2025.
